“Clean Girl” saltanatı

TikTok sağ olsun, her ay bir yenisiyle tanıştığımız ve “Hayda, bir de bu çıktı başımıza” dediğimiz trendlerin en zamansızı ve en popüleri, basitçe “temiz kız” diye çevirebileceğimiz “clean girl” estetiği. Hailey Bieber, Sofia Richie gibi sosyal medya yüzlerinin de desteğiyle birkaç yıldır hayatımızın merkezinde yer alan bu kavramın, adı üstünde bir “temizlik” vurgusu öne sürse de, hızla pompalanan her şey gibi kirli bir tarafı da var.

Temiz kız estetiği, doğal güzelliği ve sadeliği vurgulayan minimalist ve zahmetsiz bir moda, güzellik, hatta yaşam trendi olarak ortaya çıktı. Cesur ve öne çıkan görünümlerin yerine sade renk tonlarını, makyaj yerine cilt bakımını, partilemek yerine yoga ve sağlıklı beslenme gibi yaşam tercihlerini yerleştiren bu akım, ilk bakışta olumlu görünse de esasen influencer takıntılı bir kültüre yeni bir imaj satmaktan ibaretti. Güzellik ve sosyal medya sektörlerinin “en azını” bile para kapısına dönüştürebilmesi için biçilmiş kaftandı.

Hal böyle olunca, influencerlar birdenbire “yok gibi görünen” makyajlara, at kuyruklarına, konforlu kıyafetlere bile büyük anlamlar yüklemeye başladılar. Pahalı cilt kremlerinin, saç bakım yağlarının, kaşmir kazak linklerinin ardı arkası kesilmedi. Bu görüntünün arkasında yatan asıl sihir olan estetik ameliyatlardan ise kimse söz etmedi. Çocuklukları kamera önünde geçen ve estetik değişimlerine bizzat şahit olduğumuz Hailey Bieber, Kylie Jenner, Selena Gomez gibi isimler estetik ameliyatlarını kabullenmek ve üzerine konuşmak şöyle dursun, kendi cilt bakım ve kozmetik markalarıyla büyük patronlara dönüştüler.

Çabasız görünmenin dahi görünmez bir tüketim ve çaba gerektirmesi, kapitalizmin nasıl her şeyi kendi lehine dönüştürdüğünün esaslı bir kanıtıydı. Tüketici, artık sürekli karşısına çıkan hazırlanma videolarının da etkisiyle, yataktan çıktığı haliyle görünmek için bile binlerce lira harcamak zorundaydı. Paranın büyük kısmının doğrudan bu imajı sosyal medyada parlatan isimlerin cebine girmesi ise bu çarkın en güzel işleyen kısmıydı.

Temiz kız estetiğinin önlenemez yükselişinin pandeminin ve alternatif sağın yeniden yükselişiyle paralelliği tesadüf değil. Ne hikmetse tam da bütün dünya eve tıkılmışken birdenbire bir estetiğe dönüşüveren bu akım, basit bir pazarlama hilesi olmanın ötesinde bir anlam taşıyor. Kadınların kimseye, hiçbir alanda estetik görünme borçları olmaması bir yana, bahsi geçen bu temizlik, doğallık ve ev vurguları başka ve belki de daha tehlikeli bir yolun da taşlarını döşüyor.

Kadınları makbul ve masum bir görüntünün içine sığdırmaya çalışan anlatının birkaç adım ötesinde “tradwife” (ev hanımı) gibi daha muhafazakar ve geleneksel kadın imajlarının yükselişi yatıyor. Kadının yerinin ev, sorumluluğunun ise çocuk bakıp yemek yapmak olduğu bu tartışmalı senaryolar, sosyal medyada milyonlarca beğeni alıyor. Bu sırada bin yıllardır süregelen ataerkil baskı mekanizmasının altında ezilmeyi sanki özgür bir tercihmişçesine yeniden üretiyor. Kimse kocaman çiftliklerde, pahalı kıyafetler içinde gezinen kadınları kullanarak eviçi emek sömürüsünü estetize etmekte ve kadınlara insanüstü bir sorumluluk yüklemekte en ufak bir beis görmüyor. İlgi biraz olsun azaldığında tradwife bitiyor, “old money” başlıyor. “Old money” bitiyor, “very demure” söylemi viral oluyor. Geleneksel, elitist, ayrıcalıklı ne varsa “clean girl” estetiğinin açtığı yoldan gidiyor.

Clean girl, doğrudan tradwife gibi kötücül bir gayeye sahip olmasa da taşıdığı “temiz” kelimesinin altında yatan anlamların bekaret, masumiyet, geleneksellik gibi kavramları yeniden ürettiği su götürmez bir gerçek. Doğal, sade, minimal gibi kelimeler yerine temizlikle öne çıkması ya da “kadın” yerine “kız” anlamına gelen “girl” kelimesiyle buluşması bu açıdan ilginç. Zira bunun tam karşısına yerleşen “kirli kadının” neyi temsil ettiğini ve kimlerce düşmanca bir söylem olarak kullanıldığını da gayet iyi biliyoruz.

Öte yandan, temiz kız olmak pek kapsayıcı bir imaj da sayılmaz. Bu estetiğin hem hitap ettiği hem de beslendiği öncelikli kitle beyaz ve üst sınıf kadınlar. Şişman, akneli cilde sahip, engelli, siyahi ya da afro saçlı, baş örtülü, farklı cinsel kimlikleri benimseyen, yaşlı ya da yoksul kadınlar bu tanımın dışında kalırken, dolaylı yoldan onlara “temiz olmayan” bir etiket de yapıştırılmış oluyor. Temiz olmanın önkoşulu yıkanmak, dişlerini fırçalamak gibi temel hijyenik ihtiyaçların ötesinde pahalı bir yaşam tarzını benimsemek olarak sunulunca, tarihsel olarak daima yoksullukla ilişkilendirilen “kirlilik” algısı yeniden pekiştiriliyor. Biz de kendimizi bu konunun hijyen yoksulluğu ya da ayrımcılık gibi çok daha hayati taraflarını konuşmak yerine “temiz kız” olmayı hangi ürünün mümkün kıldığı gibi gündemlerle oyalanırken buluyoruz.

Güzellik her zaman politikti, politik olmaya devam edecek. Ancak giderek birbirine benzeyen, benzedikçe de özgünlüğünü kaybeden suratların arasında kim olmak ve nasıl görünmek istediğimiz sorusu daha da büyük bir anlam kazanıyor. Doğal olmak, sağlıklı beslenmek, konforlu kıyafetler giymek elbette gayet anlamlı tercihler. Tıpkı diğer tüm tercihler gibi. Yine de kendini ifade etmekle sömürmek arasındaki çizgi her geçen gün giderek azalırken, bir gün temiz başka bir gün kirli olabilme özgürlüğü hepimize iyi gelebilir.