“Öyleyse En Başa Dönelim”

Bilimsel gelişmeler dünyada var olmanın ne anlama geldiğine dair kavrayışımızı nasıl dönüştürüyor? Hem insan emeğinin bir ürünü hem de kolektif algıyı şekillendiren bir etken olarak teknolojinin toplumsal işlevi nedir? Üretimlerinde bu soruları esas alan multimedya sanatçısı Itziar Barrio, astrofizik, antropoloji, robotik mühendisliği gibi alanlardan uzmanların görüşlerini kurmaca anlatılarla birleştirerek “nesnel” bilgi üretimi, toplumsal yapılar ve kültürel değerler arasındaki etkileşimleri araştırıyor. Farklı aracılıklar ve ortaklıklara dayalı uzun vadeli araştırma projeleri yürütüyor.

Salt’ın yeni sergisi Öyleyse En Başa Dönelim ise Itziar Barrio’nun teknoloji, emek, madde, kimlik arasındaki kesişimleri incelediği Madde üçlemesindeki film ve video enstalasyonlarını yeni üretimlerle bir araya getiriyor. Ortak varoluş fikrini odağına alan sergi, maddi dünya, bilimsel araştırma ve deneyimin duyusal boyutlarına dair çok katmanlı bir keşif alanı oluşturuyor. İnsan, insan olmayan, makine arasındaki karmaşık ve devingen ilişkileri gündeme getirerek sürekli inşa halindeki toplumsal gerçeklikleri sorgulamaya açıyor.

Üçlemenin ilk bölümü A Demon That Slips into Your Telescopes While You’re Dead Tired and Blocks the Light [Sen Yorgunluktan Ölürken Teleskobuna Kaçıp Işığı Perdeleyen Bir Cin] (2020) filmi, teknolojik ilerlemenin seyrini belirleyen bilimsel keşifler ve insan algısının sınırlarındaki astronomi olaylarını odağına alıyor. Bilinmeyen ya da gözle görülemeyeni cisimleştirip kavranabilir kılan gökbilim çalışmaları üzerinden farklı gezegen tasavvurlarını araştırıyor, insan algısının sınırlarındaki olgular üzerine düşünerek "nesnel" bilgi alanlarını biçimlendiren toplumsal yapıları ve iktidar sistemlerini ortaya çıkarıyor. Film, astrobiyoloji, astrofizik ve sosyokültürel antropoloji uzmanlarıyla yapılan röportajların yanı sıra NASA arşivlerinden alınan görüntüleri ve sanatçı Janani Balasubramanian'ın spekülatif bir kurgusunu dramatize eden özgün sahnelerden oluşuyor.

Video ve robotik heykellerden oluşan ve Barrio’nun sürekli güncelleyerek geliştirdiği ROBOTA MML (2019-süregiden), ilk kez Karel Čapek’in 1920 tarihli tiyatro oyunu R.U.R.’da kullanılan robot kavramının etimolojik kökenlerini takip ediyor. İnsanları üretimin zahmetinden kurtarmak için robotların üretildiği bir fabrikada geçen bu bilimkurgu eserinin karakterleri, sanatçının işinde bedenin işlevi, kimlik ve toplumsal cinsiyet meselelerinin öne çıktığı güncel bir bağlama yerleştiriliyor. Barrio, doğrusal olmayan bir anlatı yapısının yanı sıra Géricault'nun Medusa'nın Salı (1818-1819) tablosuna ve kuir gece kulüplerine yaptığı estetik göndermelerle anlatıyı karmaşıklaştırıyor.

Barrio’nun sanatçı ve besteci Seth Cluett ile birlikte ürettiği Particle Matter [Parçacıklı Madde] (2021) ise Nokia Bell Laboratuvarları’nın (New Jersey, ABD) yankısız odasında yapılan ses kayıtlarıyla toz, polen, buhar, duman ve jeolojik olaylara ait görüntülerden oluşuyor. Salt Araştırma mekanında sunulan video, maddeyi ve mikro olanın hareketini merkeze alarak birbirinden uzak veya karşıt görünen unsurların etkileşimini inceliyor.

Üçlemenin birinci ve ikinci bölümlerine, Salt Galata’nın katlarına yayılan mekana özgü müdahaleler eşlik ediyor. Öyleyse En Başa Dönelim, ortak varoluş fikriyle hafıza, duyumsama ve deneyimin merkezi olarak bedenin işlevine dair açılımlar da barındırıyor. Zaman, mekân ve kolektif deneyimin kesişimlerine dikkati çekerken, daha geniş toplumsal bağlamları ve bireyleri bir arada tutan bağlantıları yeniden düşünmeye davet ediyor.

Salt’tan Fatma Çolakoğlu’nun programladığı ve Emirhan Altuner’ın tasarladığı sergi, 29 Eylül’e kadar Salt Galata’da ücretsiz görülebilir.