Solunabilir bir dünya için eylem çağrısı: “Havaya Dair”

Uçucu, belirsiz, akışkan ve görünmez doğasıyla hava, insan kavrayışına meydan okur. Oysa gözle görülmese de yaşayan ve nefes alan tüm varlıkların yaşamında sabit birer mevcudiyeti olan parçacıklarla yüklüdür. Bu parçacıklar bedenlerimize, işlediğimiz toprağa ve bizi çevreleyen su kaynaklarına nüfuz eder. Havaya dair tüm koşullar aynı özelliği taşır: Dokunabilir olmamalarına rağmen maddeselliğe sahiptirler, göze çarpmasalar da ölümcül olabilirler. Bu durum, özellikle atmosferde büyük mesafeler kateden, sürekli hareket halindeki kirletici maddelerde görülür. Kan dolaşımına nüfuz edebilecek kadar küçük olabilen ve ekosistemlerde biyolojik birikim yoluyla yoğunlaşabilen bu maddeler, bitkiler, hayvanlar ve mikroorganizmalar tarafından emildikleri kara ve su yüzeylerine yerleşirler. Yavaş ama sürekli biçimde dokularda birikerek canlıların sağlığını tehdit ettikleri gibi şiddetli toplumsal, ekolojik ve siyasi sonuçlara da yol açarlar.

Havadaki zehirli madde oranını ölçümlemek için kullanılan yöntemler çoğunlukla hava kirliliğine dair karmaşık meseleleri gözden kaçırma eğilimindedir. Buna karşılık, rasyonelliğin ve bilişselliğin sınırlarını aşan araçlar geliştirmek üzere ortaya atılmış özgün yöntemsel, kavramsal ve söylemsel çerçeveler de mevcut. Bu etkili girişimlerden yola çıkan Havaya Dair başlıklı sergi, maddi, işitsel ve görsel deneyler aracılığıyla hava kirliliğine dair unsurları somutlaştırmayı amaçlıyor, hava kirliliğini yeniden tasavvur etmeye kalkışıyor. Dokunulamayan, duyulamayan, görülemeyen gayrimaddi unsurlar, bu estetik arayışla bedensel ve duyusal karşılaşmalara vesile oluyor.

Milano merkezli disiplinlerarası tasarım stüdyosu 2050+ tarafından Salt Beyoğlu’ndaki Forum alanı için tasarlanan sergide ziyaretçileri havanın maddeselliğiyle ilişki kurmaya teşvik eden müdahaleler yer alıyor: Azot dioksit, ozon, karbon dioksit, partikül madde, kükürt dioksit dahil olmak üzere havanın kimyasal bileşimini ortaya çıkaran ve her biri farklı zehirlilik derecelerine karşılık gelen bir renkle tasvir edilmiş; zehirliliğin farklı ölçeklerdeki yaygınlığını gösteren veri ve görüntülerin işlendiği perdeler, havadaki bu maddelerin etkileşiminin tetiklediği kimyasal reaksiyonlar sonucu ortaya çıkan koşulları duyumsanabilir kılan bir ses enstalasyonu ile İstanbul’un gökyüzünün, genellikle hareketsiz ve üç boyutlu nesneleri kaydetmek için kullanılan fotogrametri tekniğiyle hazırlanmış bir animasyonu. Böylece, yeryüzünü çevreleyen gaz halindeki görünmez maddelerin belgelenip cisimleştirilmesi amaçlanıyor.

Havaya Dair, soluduğumuz havaya içkin karmaşıklıklara ilişkin anlayışımızı genişletmeye yönelik bir davet. Yalnızca havaya nüfuz eden ve hava yoluyla yayılan zehirliliği değil, bu zehirliliğin işaret ettiği karmaşık toplumsal ve politik sonuçları, yerel ve küresel izlekleri, gezegen ölçeğindeki inkar edilemez bağıntıları da araştırıyor. Bir bölgedeki faaliyetlerin geniş çaplı etkiler yarattığı "ortak bir alan" olarak havayı odağına alan sergi, temiz ve solunabilir havanın müşterek ve evrensel bir hak olduğu bir dünya için kolektif eylem zorunluluğunu da gündeme getiriyor.

18 Ağustos’a dek Salt Beyoğlu’ndaki Forum alanında ücretsiz ziyarete açık olacak sergiye, “Sular, Rüzgarlar, Araziler Arasında” adlı gösterim programı da eşlik ediyor. Gösterim programında havanın, suyun, coğrafyanın birbiriyle bağıntılı olarak insan varoluşunu nasıl şekillendirdiğini irdeleyen ve günümüzün kritik çevre sorunlarına eğilen sanatçı filmleri yer alıyor.